Tehranda razılaşma sonrası gözlənilməz çat böyüyür
İranda ABŞ ilə imzalanan razılaşmadan sonra dini lider Müctəba Xameneinin “Prinsip etibarilə fərqli mövqeyim var idi” ifadəsi ölkədə müzakirələrə səbəb olub. Xameneinin bu sözləri Tehranda dövlət qurumları və siyasi qanadlar arasında fikir ayrılıqlarının dərinləşməsinə gətirib çıxarıb.
19 iyunda imzalanan razılaşmaya Xamenei razılıq versə də, “prinsip etibarilə” ifadəsi anlaşmanı dəstəkləyənlərlə ona qarşı çıxanlar arasında gərginlik yaradıb. Bəzi dairələr bu sözləri iqtisadi böhran və sanksiyaların kölgəsində aparılan diplomatiyaya könülsüz razılıq kimi qiymətləndirib. Digərləri isə ifadəni İranın müqavimətini qoruması gərəkdiyinə dair örtülü mesaj kimi şərh edib.
Xameneinin işlətdiyi ifadə idarəetmə daxilində qeyri-müəyyənlik yaradıb. Xüsusilə sahədəki komandirlər prosesə şübhə ilə yanaşarkən, liderin öz iradəsindən kənar təzyiq altında olduğu fikri önə çıxıb. İran dövlət televiziyası IRIB baş müzakirəçi Məhəmməd Qalibafın razılaşma ilə bağlı müsahibəsini qəfil kəsərək bu mübahisənin dərinləşdiyinə işarə edib. Qalibafın sözləri sərt xətt tərəfdarlarının tənqidlərinə cavab verdiyi hissədə kəsilib. İran mətbuatında da bu vəziyyət fikir ayrılıqlarının artması kimi şərh olunub. Əvvəlcə Qalibaf, xarici işlər naziri Abbas Əraqçi və prezident Məsud Pezeşkian həddindən artıq güzəştə getməkdə ittiham edilib.
Nüvə məsələsi, Hürmüz boğazının statusu və dondurulmuş aktivlərin qaytarılması kimi mövzuların müzakirə edildiyi İran-ABŞ texniki danışıqları Qətərin paytaxtı Dohada davam edir. Bu danışıqlarda İran nümayəndə heyətinə xarici işlər nazirinin müavini Kazım Qəribabadi rəhbərlik edir. ABŞ tərəfini isə Vaşinqtonun Yaxın Şərq üzrə nümayəndəsi Stiv Uitkoff və ABŞ prezidenti Donald Trampın kürəkəni Cared Kuşner təmsil edir. Tərəflər birbaşa təmas qurmur. Qətər Xarici İşlər Nazirliyi danışıqlarda müsbət irəliləyiş əldə edildiyini açıqlayıb.
ABŞ prezidenti Tramp danışıqlar barədə “Çox yaxşı anlaşırıq. İranla çox yaxşı görüşlər aparırıq” deyib. Tramp son həftələrdə İrana ağır zərbələr vurulduğunu bildirib, lakin müharibə ehtimalı ilə bağlı birbaşa açıqlama verməyib.
Digər tərəfdən, Oman Hürmüz boğazından keçən gəmilərdən keçid haqqı alınmasına qarşı çıxıb. Bununla belə, dənizçilik və ekoloji xidmətlərlə bağlı ayrıca ödəniş variantlarını nəzərdən keçirməyə açıq olduğunu bildirib. Oman xarici işlər naziri Bədr əl-Busaidi Maskat və Tehranın bu məsələni araşdırdığını qeyd edib.