Niyə investisiya etmək vacibdir? Maliyyə gələcəyinizi qorumağın əsasları

İnvestisiya nə üçün vacibdir?

Bir çox insan hər ay qazancının bir hissəsini xərclədikdən sonra qalan məbləği sadəcə saxlayır. Gəlin təsəvvür edək ki, aylıq gəliriniz 2 000 manatdır və gündəlik xərcləriniz 1 200 manatdır. Qalan 800 manatı isə heç bir yerə yatırmadan evdə saxlayırsınız.

Sadəlik üçün vergiləri nəzərə almadan belə bir ssenarini götürək:

• İş yeriniz hər il maaşınızı 10% artırır.
• Həyat xərcləri isə hər il orta hesabla 8% bahalaşır (inflyasiya).
• Siz 30 yaşınızda işləməyə başlayırsınız və 50 yaşında təqaüdə çıxmaq istəyirsiniz, yəni 20 il işləyəcəksiniz.
• Təqaüddən sonra işləmək fikriniz yoxdur.
• Xərcləriniz sabitdir və əlavə böyük xərclər gözləmirsiniz.
• Hər ay artıq qalan pulu sadəcə saxlayırsınız, investisiya etmirsiniz.

Bu şərtlərlə 20 il ərzində yığacağınız pul kifayət qədər çox görünə bilər. Amma inflyasiya və xərclərin artması nəticəsində təqaüdə çıxandan sonra bu məbləğ cəmi 8 il sizi təmin edə bilər. Sonra isə ehtiyatınız tükənir və gəliriniz olmur.

İndi isə fərz edək ki, hər il artıq qalan məbləği investisiya edirsiniz və illik orta gəlir 12% təşkil edir. Belə olduqda, 20 ildən sonra yığdığınız məbləğ əvvəlkindən təxminən 2,5 dəfə çox olur. Bu isə təqaüddən sonra daha uzun müddət rahat yaşamağa imkan verir.

İnvestisiyanın əsas məqsədləri

İnvestisiya etməyin bir neçə əsas səbəbi var:

• İnflyasiyadan qorunmaq: Həyat daim bahalaşır. Pulun dəyəri zamanla azalır. İnvestisiya edərək, pulunuzun real dəyərini qoruyursunuz.
• Sərvət yaratmaq: Yalnız pul yığmaqla böyük sərvət toplamaq çətindir. İnvestisiya isə pulunuzu artırmağa kömək edir.
• Maliyyə hədəflərinə çatmaq: Uşaqların təhsili, ev almaq, təqaüd dövrü üçün ehtiyat toplamaq və s. kimi məqsədlər üçün investisiya vacibdir.

İnvestisiya üçün hansı alətləri seçmək olar?

İnvestisiya edərkən müxtəlif aktiv növləri (asset class) mövcuddur. Hər birinin risk və gəlir səviyyəsi fərqlidir. Əsas aktiv növləri bunlardır:

Sabit gəlirli alətlər

Bunlara bank depozitləri, dövlət və korporativ istiqrazlar daxildir. Əsas məbləğin qorunması əsas üstünlükdür. Bank depozitləri və dövlət istiqrazları ən təhlükəsiz hesab olunur. Korporativ istiqrazlarda isə risk bir qədər yüksəkdir, amma gəlir də çox ola bilər. Məsələn, bank depozitləri illik 5-7% gəlir verir. Dövlət istiqrazları da bənzər səviyyədədir. Korporativ istiqrazlarda isə gəlir 8-10%-ə çata bilər, amma risk də artır.

Səhmlər (equity)

Səhmlərə investisiya edərkən, siz şirkətin bir hissəsinin sahibi olursunuz. Səhmlər birjalarda alınıb-satıla bilər. Səhmlər üzrə gəlir zəmanətli deyil, amma uzun müddətdə orta hesabla daha yüksək ola bilər. Məsələn, bəzi şirkətlərin səhmləri 10-15 il ərzində illik 12-15% və ya daha çox gəlir gətirib. Amma risk də yüksəkdir: qiymət dəyişkənliyi və şirkətin iflas riski var.

Daşınmaz əmlak

Torpaq, mənzil və ya kommersiya obyektləri almaq da investisiya növüdür. Əsas gəlir mənbələri: kirayə haqqı və əmlakın qiymətinin artmasıdır. Kirayə gəliri adətən 2-3% civarındadır. Əmlakın qiyməti isə bəzi illərdə artıb, bəzi illərdə isə sabit qala bilər. Daşınmaz əmlakın alınması üçün böyük məbləğ lazımdır və alqı-satqı prosesi mürəkkəb ola bilər.

Qiymətli metallar (qızıl, gümüş)

Qızıl və gümüş uzunmüddətli qoruyucu investisiya kimi məşhurdur. Son 20 ildə bu metallar üzrə illik orta gəlir 5-8% arası olub. Qızılı zinət əşyası, sikkə, külçə və ya fondlar vasitəsilə almaq olar.

Aktivlərin diversifikasiyası (diversification)

Ən yaxşı nəticə üçün investisiyanı yalnız bir alətə yox, müxtəlif aktivlərə bölmək məsləhətdir. Məsələn, gənc investor üçün sərmayənin 60%-ni səhmlərə, 20%-ni qiymətli metallara, 20%-ni isə sabit gəlirli alətlərə yönəltmək məqsədəuyğun ola bilər. Yaş artdıqca risk azaldılır və sabit gəlirli alətlərin payı artırılır.

İnvestisiya etməzdən əvvəl nələri bilmək lazımdır?

• Gəlir və risk bir-birinə bağlıdır: Yüksək gəlir istəyirsinizsə, daha çox riskə hazır olmalısınız.
• Sabit gəlirli alətlərdə risk azdır, amma inflyasiya yüksək olarsa, real gəliriniz mənfi ola bilər.
• Səhmlər uzun müddətdə inflyasiyanı üstələyir, amma qısa müddətdə qiymət dəyişkənliyi yüksəkdir.
• Daşınmaz əmlak üçün böyük məbləğ lazımdır və likvidlik (tez satmaq imkanı) aşağıdır.
• Qızıl və gümüş təhlükəsizdir, amma gəliri aşağıdır.

Kriptovalyutalar və digər yeni investisiya alətləri Azərbaycanda hələ tam tənzimlənmədiyi üçün, bu sahədə risklər yüksəkdir və bir qədər ehtiyatlı olmaq lazımdır.

Nəticə olaraq, investisiya etmək maliyyə gələcəyinizi qorumaq və məqsədlərinizə çatmaq üçün vacibdir. Əsas odur ki, riskləri başa düşüb, öz ehtiyaclarınıza uyğun alətləri seçəsiniz.